A oto najważniejsze mechanizmy obronne:

Wyparcie

Jego skutkiem jest usunięcie ze świadomości lub też utrzymywanie poza nią bolesnych lub budzących lęk myśli, impulsów, wspomnień.

PRZYKŁAD: Student zapomina o terminie egzaminu.

Zaprzeczenie

Polega na udawaniu, że sytuacja zagrażająca lub wzbudzająca lęk nie istnieje. Jest to utrata kontaktu z rzeczywistością.

PRZYKŁAD: Palacz papierosów jest przekonany, że pomimo nałogu nie zachoruje na nowotwór.

Reakcja upozorowana (Formacja Reaktywna)

Polega na wyrażaniu uczuć lub zachowań przeciwstawnych do odczuwanych rzeczywiście. Charakterystyczna jest przesadność w ich wyrażaniu.

PRZYKŁAD: Ktoś wylewnie gratuluje komuś sukcesu, którego tak naprawdę mu zazdrości.

Projekcja

Polega na przypisywaniu drugiej osobie własnych nieakceptowanych przez siebie impulsów, uczuć, myśli.

PRZYKŁAD: Ktoś, kto nie potrafi osiągnąć celu wyraża rozczarowanie tym, że ktoś inny nie realizuje czegoś.

Przemieszczenie

Polega na przeniesieniu swoich uczuć, zachowań, zainteresowań, które powszechnie uznaje się za nieodpowiednie z jednej osoby, rzeczy na drugą (dozwoloną).

PRZYKŁAD: Córka, która nienawidzi matki wciąż darzy nienawiścią różne poznawane bliskie kobiety w swoim życiu.

Sublimacja

Polega na przemieszczeniu celu popędowego na cel zgodny z wartościami społecznymi. PRZYKŁAD: Osoba z tendencjami sadystycznymi zostaje chirurgiem.

Intelektualizacja

Polega na intelektualnym opracowaniu agresywnych lub seksualnych impulsów, co pozwala na odcięcie się od konfliktowych myśli, uczuć, cielesnych doznań.

PRZYKŁAD: Mąż, który odczuwa niechęć do żony z pasją rozprawia o polityce.

Racjonalizacja

Polega na używaniu usprawiedliwień dla nieakceptowanego zachowania lub niepowodzenia. PRZYKŁAD: Ktoś podkreśla korzyści zdrowotne z pieszych spacerów, po tym jak ukradziono mu samochód.

Duże znaczenie w organizowaniu  grupy wsparcia dla kobiet ma fakt, iż terapeuci dbają o respektowanie zasad szczerości i otwartości, przy zachowaniu prawa do ochrony prywatności. Każda z uczestniczek powinna mieć prawo do swobodnego wypowiedzenia się, bez wzajemnego krytykowania się i oskarżeń. Wszyscy maja takie same prawa, nie ma hierarchii związanej z wykształceniem, doświadczeniem czy statusem społecznym.

Grupa oddziałuje na uczestników poprzez prowokowanie do zmiany sposobu reagowania i  własnych postaw. Rozwijanie umiejętności psychologicznych odbywa się poprzez udział np. w treningu asertywności czy treningu tożsamości płciowej. Tematami często powracającymi na spotkaniach są stereotypy dotyczące stosowania przemocy wobec kobiet.  Tu ważna jest praca terapeutów nad dyskutowaniem utartych przekonań, które przyczyniają się do wchodzenia w rolę ofiary przemocy.
W efekcie kobiety uświadamiają sobie, iż mają prawo do szacunku, wolności i godności osobistej, i że przede wszystkim, to one same poprzez własne działania są w stanie zmienić swoje życie.

W sieci odnajdziemy przynajmniej  kilka dużych forów internetowych związanych z tematyką psychoterapii czy psychologii. Zwykle są one podzielone na działy jak np. depresja, nerwica lękowa, nerwica natręctw, PSTD i inne. W każdym z nich napotkamy sporą ilość tematów, próśb o pomoc, o wsparcie. Mnóstwo osób opowiada o swoich dolegliwościach związanych z chorobą, zażywanych lekach, pobytach w szpitalu. Przeglądając te wątki trafić można na bardzo osobiste wyznania dotyczące m.in. przemocy ze strony partnera, walki z nałogiem, myśli i prób samobójczych czy homoseksualizmu. Wiele osób przyznaje, iż tylko tu mogą powiedzieć o tym o czym wstydzą się powiedzieć komuś innemu, rodzinie, przyjaciołom, lub komuś takiemu jak psycholog wrocław. Bywa, że na takich stronach internetowych często są także działy w których istnieje możliwość zapytania o coś psychologa.

Przyglądając się wypowiedziom szukających pomocy osób, można dojść do wniosku, iż niezwykle ważnym powodem popularności forów psychologicznych jest po prostu anonimowość.  Anonimowe pisanie o problemie sprzyja otwartości, szczerości, na którą na pewno trudniej się zdobyć rozmawiając twarzą w twarz. Wydaje się, że ludzie boją się lub wstydzą tradycyjnych wizyt u psychologa. Mówienie, podczas bezpośredniego kontaktu, o intymnych sprawach, problemach, komuś zupełnie obcemu zapewne jest trudne.

Kolejną sytuacją sprzyjającą korzystaniu z pomocy psychologicznej online  jest trudność z dostępem do profesjonalnej pomocy tj. psychologa czy psychoterapeuty z powodu miejsca zamieszkania. Jest to także dobre rozwiązanie dla osób mieszkających za granicą, mających problemy z obcym językiem, dla osób niepełnosprawnych, osób pracujących do późna, czy opiekujących się małym dzieckiem. Wystarczy tylko mieć komputer i Internet, by znaleźć odpowiedź na dręczące pytania, czy by po prostu komuś się wyżalić.

Argumentem przemawiającym za wsparciem psychologa online jest kwestia finansowa. Pomoc psychologiczna na forach internetowych jest zazwyczaj bezpłatna, natomiast wirtualne poradnie podają odpowiednio niższe ceny w stosunku do tradycyjnych wizyt u psychologa.

Teoria „prania mózgu” wydaje się także być dość mocnym argumentem na rzecz praktyki „deprogramowania”, polegającej – jak pisze E. Barker[1] – na „nielegalnym uprowadzeniu członka NRR i przetrzymywaniu go wbrew jego woli w miejscu odosobnienia, dopóki nie uda mu się zbiec i powrócić do ruchu, lub przekonać swoich dozorców, szczerze lub w akcie rozpaczy, że wyrzekł się swojej wiary i został ”.

Termin „pranie mózgu” ma dziennikarskie, nie zaś naukowe pochodzenie. Często kojarzony jest z jakimiś niezwykłymi umiejętnościami zniewalania psychiki człowieka przez członków NRR. W istocie, rozpatrując działanie NRR w tym kontekście, należałoby raczej zwrócić uwagę na, stosowane przez nie bądź nie, konkretne techniki wpływu.

Całkiem prawdopodobne, że niektóre z pośród NRR chciałyby mieć możliwość sprawowania kontroli nad umysłami potencjalnych i aktywnych członków. Z pewnością, wiele z nich wywiera silną presję na potencjalnego konwertytę, by nakłonić go do afiliacji. Presja ta przyjąć może „pozytywną” formę bombardowania miłością, polegającego na nieustannym okazywaniu jednostce zainteresowania i sympatii bądź negatywną, sprowadzającą się do manipulowania poczuciem winy. Rzecz jasna, nic nie stoi na przeszkodzie, by obie techniki stosować równocześnie.

Inną strategią jest w przypadku niektórych NRR może być rozpowszechnianie fałszywych informacji na temat własnych celów, czy też stopnia zaangażowania osobistego i/lub finansowego, jakiego oczekują od swoich członków.
Myślę jednak, iż warto odróżnić nieuczciwe techniki rekrutacyjne od „prania mózgu” czy „kontroli umysłu”. W przypadku „prania mózgu” bowiem, jego ofiary stają się niezdolne do podjęcia samodzielnej decyzji dotyczącej wstąpienia do ruchu – decyzja jest podejmowana niejako za nich. W przypadku oszustwa, konwertyci zachowują całkowitą zdolność do podejmowania decyzji. Choć ta mogłaby być inna, gdyby zainteresowani opierali się na prawdziwych informacjach. Jak pisze E. Barker[2] w wielu przypadkach osoby, które zdały sobie sprawę, że wierzenia lub praktyki ruchu nie odpowiadają ich pierwotnym wyobrażeniom, występują z ruchu. Z drugiej strony, ktoś kto wstąpił do ruchu kierując się fałszywymi informacjami , może być bardziej skłonny do pozostania, ulega bowiem dodatkowym wpływom, jak choćby silnym związkom emocjonalnym z innymi członkami, które zdążyły się nawiązać w tym „dodatkowym czasie zyskanym za sprawą oszustwa.

[1] E. Barker, Nowe Ruchy Religijne, NOMOS, Kraków 1997, s. 61

[2] Tamże, s. 62

Ustalając te elementy wierzeń, obrzędów, mitów, które mogą się odnosić do współczesnych ruchów neopogańskich można zaprezentować najważniejsze cechy religijności i obrzędowości.

Religia dawnych Słowian cechowała się tym, że:

• Była w dużym stopniu związana z kultem przyrody, co wyrażało się wspólnotowo-agrarnym życiem dawnych Słowian
• Obrzędowość jej była związana z cyklami rocznymi rozwoju przyrody i człowieka, z czym ściśle również były związane obchodzone święta. Składnikami obrzędów były często tańce i wspólne działania umacniające poczucie wspólnoty. Taki charakter miało też składanie ofiar
• Idee jednego boga czy bóstw naczelnych były zmienne, henoteizm był sytuacją, w której określone bóstwa miały prymat nad innymi
• Prawdopodobnie nie wykształciła się mająca zdecydowaną władzę grupa kapłańska. Można ostrożnie mówić o wspólnotowym, „demokratycznym” charakterze wierzących. Funkcje kapłańskie wiązały się też z wróżbiarskimi.
• Występowały rytuały o charakterze magicznym oraz demonologia, mające również swoje miejsce w życiu codziennym
• Miejsca kultowe związane były z przyrodą („święte gaje”, źródła, kamienie, góry). Dziś znane z tych miejsc są: Ślęża, Łysica, Radunia
• Nie zachowały się modlitwy ani pełniejsze i ściślejsze dane o obrzędach oraz rytuałach. Ich ślady zachowały się w folklorze ludowym, nazwach, zaklęciach, niektórych zwyczajach obrzędowości późniejszej
• Znane dziś symbole i przedmioty kultu są nikłe, najbardziej znane to posążki (szczególnie wielotwarzowe)

Elementy obrzędowości religijnej dawnych Słowian były często przedmiotem „polityki historycznej” i wymagają krytycznego podejścia.

Dla dzisiejszych ruchów neopogańskich, nawiązujących do religii i wierzeń dawnych Słowian, ich rekonstrukcja jest trudna i wydaje się wiązać z ogólnymi poglądami zarówno na religię jak i słowiańszczyznę.

Znany stan badań nad wierzeniami i kultami Słowian, mimo, że nie pozwala na ich udokumentowaną rekonstrukcję, daje jednak możliwości wielu interpretacji i prób odtworzenia choćby częściowo ich świata. Jak stwierdza L. Pełka: „Wydaje się, że brak jest możliwości dla zaistnienia pełnej rekonstrukcji wzmiankowanych wierzeń pogańskich w ramach aktualnych struktur życia społecznego. Nie bardzo bowiem komponują się one z wizerunkiem postmodernistycznego Europejczyka przełomu XX/XXI wieku. Można natomiast mówić o pewnej rekonstrukcji wybiórczej, stanowiącej zresztą istotę funkcjonowania neopogaństwa współczesnego”[1].

[1] L. Pełka, Współczesne neopogaństwa słowiańskie (rodowody – doktryna – kult), [w:] Z. Stachowski (red.), Nowe ruchy religijne. Wybrane problemy, Warszawa – Tyczyn 2000, s. 178

Problem z technikami resocjalizacji, takimi jak choćby przekonywanie (Cz. Czapów wymienia trzy sposoby: przez przymuszanie, perswazję oraz przez uzasadnianie[1]), rozmowa wychowawcza i oddziaływanie przez wpływ osobisty[2] polega na tym, że albo brzmią zbyt ogólnikowo albo też nie są wystarczające w bardziej złożonych problemach, specyficznych dla dorosłych sprawców przestępstw. O ile odnosząc wymienione sposoby działania do dzieci i młodzieży brzmią one jeszcze dość sensownie, trudno byłoby ograniczyć się do nich w przypadku zaburzeń osobowości czy zaawansowanego alkoholizmu u osób dorosłych. Oczywiście, pozostaje jeszcze kontrola i środki prawne. Jednak moim zdaniem kurator, w miarę możliwości powinien poszerzać wachlarz oddziaływań o elementy psychoterapii, metody indywidualne i grupowe pracy socjalnej, a przede wszystkim dążyć do budowania autentycznych relacji ze skazanymi, bez których większość procedur pozostanie bezużyteczna.

[1] Cz. Czapów, S. Jedlewski, Pedagogika resocjalizacyjna, Warszawa 1978, s. 162

[2] Wymienione metody proponowane są w pracach Cz. Czapówa i S. Jedlewskiego („Pedagogika resocjalizacyjna”), S. Górskiego („Metodyka resocjalizacji), jak i w jedynym podręczniku kuratorów dla dorosłych autorstwa J. Kamińskiego, S. Milewskiego („Resocjalizacja skazanych. Poradnik dla kuratorów sadowych”)